Drewniane godła

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

3 maja 2020

"Silna wiara ludu katolickiego w Polsce i darmo otrzymywane drzewo z lasów dworskich, były powodem do stawiania prawie na każdym kroku godeł męki Chrystusowej, tj. figur i krzyżów drewnianych" - napisał na początku XX w. Zygmunt Gloger. Stawiano je w różnych miejscach, m.in.: przy gościńcach, drogach rozstajnych i polnych, przy domach we wsi i za wioską. Tęgiej grubosci sosnowe krokwie, najczęściej całęj wysokości były sposobem na trwałość - w miarę ugnicia odcinano taką zgniłą część i wkopywano na nowo.

Krzyże spotykane na Litwie miały najczęściej prostą budowę. Składały się z czworograniastej belki z poprzecznicą u góry i przybitą do niej metalową lub drewnianą figurką. Jednak spotykano krzyże świadczące o "poczuciach artystycznych ludu", czyli zaopatrzone w daszki, obrazy, kapliczki z ornamentami i malowaniami. Ozdoby powstawały z pobudek czysto praktycznych - wiara, cześć dla zmarłych i troska o spokój dusz, za które krzyże stawiano. Zauważano odwzorowane cyboria, ramy obrazów, relikwiarzy widywane w kościołach, a głównie w ołtarzach.

Wskazuje się dwa rodzaje ornamentów: o charakterze religijnym i zdobniczym. Promienie, koła promieniste, oko Opatrzności, symbole Odkupienia i narzędzia Męki Pańskiej, gwiazdki w kapliczkach, główki aniołów, pelikan karmiący pisklęta, trupie główki na piszczelach itd. Drugi rodzaj czerpał motywy z przyrody. Wymienić tu można faliste linie, przecinające się, ornamenty jodełkowy, kółkowy, esy, rozety. Wymienia się też zdobnictwo zakopiańskie.

W kapliczkach zawieszanych na krzyżach umieszczano figurki świętych, m.in. Michała Archanioła, Katarzyny, Rozalii, Józefa, Jana i oczywiście scenę Ukrzyżowania. Drewno i elementy wykończeniowe z blachy były w kolorach: zielonym, błękitnym, białym, czerwonym, czarnym, żółtym. Zadbano, aby poszczególne elementy współgrały ze sobą. 

Można za autorem zacytować, że "tak licznych i tak gorliwie ozdabianych krzyżów drewnianych, jak na Litwie katolickiej, nie posiada dziś żaden inny kraj na ziemi. Krzyżami i figurami mniej lub więcej ozdobionemi były niegdyś otoczone wsie w rdzennej Polsce". Wydany po 1863 roku zakaz murowania i stawiania krzyżów i figur przydrożnych bez zezwolenia zrobił swoje. Te świadectwa naturalnej pobożności albo poprzewracały się z powodu zgnicia w ziemi, albo były wyrąbywane siekierą przez policję. Swoje zrobiło też "bliższe zetknięcie się z Zachodem", skutkując mniejszą gorliwością religijną.

 

 

Galeria

  • Powiększ zdjęcie
  • Powiększ zdjęcie
  • Powiększ zdjęcie

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2020-05-03
Data publikacji:2020-05-03
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Andrzej Jurak
Liczba odwiedzin:264